VOLKSGELOOF VAN ROME IN DE 18de - 19de EUUW

In de tijden dat de Pausen nog alles te vertellen hadden in Rome, en hun macht alleen door Napoleon tijdelijk bedreigd werd, was het volksgeloof in alle hoeken en plooien van de stad te vinden. Tegenwoordig zijn de poëzie en de tradities van weleer alleen een herinnering, maar gelukkig is er de troost van genoeg literatuur rondom dit soort onderwerpen. De joodse cultuur had een sterke invloed op het dagelijks leven van de volk, vooral als het om magie en divinatie ging: de joodse gemeenschap van Rome is een van de oudste in Europa. Er waren natuurlijk veel oudere tradities en volksgeloof die in Rome al bestonden sinds de Oudheid, lokaal en uit andere oude culturen geïmporteerd. Hier heb ik enkele voorbeelden, die echt alleen typisch van Rome zijn.

1 - Om te weten wie het boze oog op iemand heeft gericht, moeten de kleren van de behekste persoon in een grote ketel die op het vuur moet koken. Als het water begint te koken, is er grote kans dat de boosdoener langs komt.

2 - Als men naar de begraafplaats gaat, om de zielen van de doden te helpen, nadat  de gebeden gezegd zijn, moet hij/zij dan zoveel mogelijk kiezels en kleine steentjes op de grafsteen van de overledene leggen, want ieder steentje betekent een jaar vagenvuur minder voor de arme ziel. Dit is eigenlijk een gebruik van de joodse traditie, waarin geen bloemen maar steentjes op de grafstenen worden gelegd met de linker hand, als gebaar van medewerking bij de "mitzvah" (begraven, in de oudheid onder een hoop stenen).


3 - Op nieuwjaarsdag, om te zien als in het nieuw jaar een ongetrouwd meisje haar toekomstige echtgenoot zal ontmoeten, moet zij de proef van de drie droge tuinboontjes doen: een met de hele schil, een met een halve schil en de derde zonder schil. De boontjes moeten in drie aparte stukjes papier gewikkeld worden, en zij moet ze onder haar hoofdkussen leggen. De ochtend daarna, moet het meisje een willekeurige boontje pakken en uit het papiertje halen: als het boontje de hele schil heeft, dan is het zeker dat zij in het net begonnen nieuw jaar zal trouwen met een rijke man. Als zij het boontje met een halve schil treft, dan zal zij een niet zo bijzondere man tegen komen, en als zij het boontje zonder schil vindt, dan zal zij ooit een gierige of arme man ontmoeten.

4 - De proef van de drie gekleurde draden aan een naald, een witte, een rode en een zwarte, is nog wel griezelig en gewaagd: iemand moet deze drie naalden aan de kleding van de vrouw die de vraag stelt, achter op haar rug vastpinnen, en zij moet er eentje uittrekken. De witte draad betekent dat zij nooit zal trouwen, de rode dat zij wel een man zal vinden, maar de zwarte dat zij binnen een jaar dood zal zijn.

5 - Het was gebruikelijk dat de ongetrouwde vrouwen die niet makkelijk een man konden vinden, op de knieën de trap van de kerk van Sint Pieter om hoog liepen, met een kaars in hun hand, in de hoop om toch ooit te trouwen.

6 -  Een Paus mag nooit langer Paus blijven dan Sint Pieter (25 jaar), want anders zou Rome helemaal in elkaar storten!

Paus Pius VII en Napoleon

7 - Om een dief te vinden, was het het beste om naar de Joodse Ghetto te gaan, waar de buurtheksen een zogenaamde "caraffa" konden maken. Dit was een soort fles die door de heks bereid werd met geheime spreuken, die op tafel gezet moest worden en waarin men moest blijven kijken tot dat men het gezicht van de dief zag verschijnen.

Joodse Ghetto in Rome

8 - Vroeger, voor dat de opgravingen in het Forum plaats hadden gevonden, was het onvermijdelijk om onder de ark van de keizer Titus te lopen als men richting het Colosseum wilde gaan. De joden wilden niet onder deze ark lopen, omdat Titus de keizer was die Jeruzalem had verwoest, en om het niet te hoeven doen hadden zij een smalle gang gemaakt tussen de ark en een muurtje bij de kerk van Santa Francesca Romana.

Ark van Titus in een oude afbeelding

9 - In het centrum van Rome zijn op vele gebouwen oude geschilderde of gebeeldhouwde afbeeldingen van de Heilige Maagd te zien, genoemd de "Madonnelle". Er zijn veel verhalen over miraculeuze gebeurtenissen rondom deze afbeeldingen. Als iemand de ogen van een "Madonnella" zag bewegen, of tranen plengen, kon het een waarschuwing zijn voor een slechte gebeurtenis, of anders een teken dat een gratie werd verleend of een wens werd vervuld. In het jaar 1796, toen de Paus door Napoleon naar Frankrijk werd ontvoerd, waren er veel meldingen van bewegende of huilende ogen van enkele Madonnelle geweest, en het Vaticaan startte een onderzoek om de geloofwaardigheid van deze meldingen vast te stellen.

Madonnella in Via del Pantheon