VOLKSGELOOF VAN ROME IN DE 18de - 19de EUUW

In de tijden dat de Pausen nog alles te vertellen hadden in Rome, en hun macht alleen door Napoleon tijdelijk bedreigd werd, was het volksgeloof in alle hoeken en plooien van de stad te vinden. Tegenwoordig zijn de poëzie en de tradities van weleer alleen een herinnering, maar gelukkig is er de troost van genoeg literatuur rondom dit soort onderwerpen. De joodse cultuur had een sterke invloed op het dagelijks leven van de volk, vooral als het om magie en divinatie ging: de joodse gemeenschap van Rome is een van de oudste in Europa. Er waren natuurlijk veel oudere tradities en volksgeloof die in Rome al bestonden sinds de Oudheid, lokaal en uit andere oude culturen geïmporteerd. Hier heb ik enkele voorbeelden, die echt alleen typisch van Rome zijn.

1 - Om te weten wie het boze oog op iemand heeft gericht, moeten de kleren van de behekste persoon in een grote ketel die op het vuur moet koken. Als het water begint te koken, is er grote kans dat de boosdoener langs komt.

2 - Als men naar de begraafplaats gaat, om de zielen van de doden te helpen, nadat  de gebeden gezegd zijn, moet hij/zij dan zoveel mogelijk kiezels en kleine steentjes op de grafsteen van de overledene leggen, want ieder steentje betekent een jaar vagenvuur minder voor de arme ziel. Dit is eigenlijk een gebruik van de joodse traditie, waarin geen bloemen maar steentjes op de grafstenen worden gelegd met de linker hand, als gebaar van medewerking bij de "mitzvah" (begraven, in de oudheid onder een hoop stenen).


3 - Op nieuwjaarsdag, om te zien als in het nieuw jaar een ongetrouwd meisje haar toekomstige echtgenoot zal ontmoeten, moet zij de proef van de drie droge tuinboontjes doen: een met de hele schil, een met een halve schil en de derde zonder schil. De boontjes moeten in drie aparte stukjes papier gewikkeld worden, en zij moet ze onder haar hoofdkussen leggen. De ochtend daarna, moet het meisje een willekeurige boontje pakken en uit het papiertje halen: als het boontje de hele schil heeft, dan is het zeker dat zij in het net begonnen nieuw jaar zal trouwen met een rijke man. Als zij het boontje met een halve schil treft, dan zal zij een niet zo bijzondere man tegen komen, en als zij het boontje zonder schil vindt, dan zal zij ooit een gierige of arme man ontmoeten.

4 - De proef van de drie gekleurde draden aan een naald, een witte, een rode en een zwarte, is nog wel griezelig en gewaagd: iemand moet deze drie naalden aan de kleding van de vrouw die de vraag stelt, achter op haar rug vastpinnen, en zij moet er eentje uittrekken. De witte draad betekent dat zij nooit zal trouwen, de rode dat zij wel een man zal vinden, maar de zwarte dat zij binnen een jaar dood zal zijn.

5 - Het was gebruikelijk dat de ongetrouwde vrouwen die niet makkelijk een man konden vinden, op de knieën de trap van de kerk van Sint Pieter om hoog liepen, met een kaars in hun hand, in de hoop om toch ooit te trouwen.

6 -  Een Paus mag nooit langer Paus blijven dan Sint Pieter (25 jaar), want anders zou Rome helemaal in elkaar storten!

Paus Pius VII en Napoleon

7 - Om een dief te vinden, was het het beste om naar de Joodse Ghetto te gaan, waar de buurtheksen een zogenaamde "caraffa" konden maken. Dit was een soort fles die door de heks bereid werd met geheime spreuken, die op tafel gezet moest worden en waarin men moest blijven kijken tot dat men het gezicht van de dief zag verschijnen.

Joodse Ghetto in Rome

8 - Vroeger, voor dat de opgravingen in het Forum plaats hadden gevonden, was het onvermijdelijk om onder de ark van de keizer Titus te lopen als men richting het Colosseum wilde gaan. De joden wilden niet onder deze ark lopen, omdat Titus de keizer was die Jeruzalem had verwoest, en om het niet te hoeven doen hadden zij een smalle gang gemaakt tussen de ark en een muurtje bij de kerk van Santa Francesca Romana.

Ark van Titus in een oude afbeelding

9 - In het centrum van Rome zijn op vele gebouwen oude geschilderde of gebeeldhouwde afbeeldingen van de Heilige Maagd te zien, genoemd de "Madonnelle". Er zijn veel verhalen over miraculeuze gebeurtenissen rondom deze afbeeldingen. Als iemand de ogen van een "Madonnella" zag bewegen, of tranen plengen, kon het een waarschuwing zijn voor een slechte gebeurtenis, of anders een teken dat een gratie werd verleend of een wens werd vervuld. In het jaar 1796, toen de Paus door Napoleon naar Frankrijk werd ontvoerd, waren er veel meldingen van bewegende of huilende ogen van enkele Madonnelle geweest, en het Vaticaan startte een onderzoek om de geloofwaardigheid van deze meldingen vast te stellen.

Madonnella in Via del Pantheon

MYSTERIEUS ROME: LEGENDES, SPOKEN, PLAATSEN EN CURIOSITEITEN

 Rome bestaat al 3000 jaar, en boven en onder de grond van deze stad zijn er talloze bijzondere verhalen en anekdotes die bekend en minder bekend zijn.


 De Vier Rivieren Fontein

Op Piazza Navona zijn er van die prachtige barokke fonteinen. In het midden is er die van de Vier Rivieren van Bernini, majestueus en imposant. Mensen willen deze fontein van alle kanten zien, omdat het heel groot is en er zijn veel mooie details, dan moeten zij om de fontein lopen. Maar, let op! Als twee geliefden tegen de klok om deze fontein lopen, dan is er de kans dat zij binnen zes dagen uit elkaar gaan. Deze vloek werd blijkbaar door een jaloerse heks uitgesproken, maar de details over dit verhaal zijn nauwelijks bekend en lastig om achter te halen.


De geest van Beatrice Cenci bij Castel Sant'Angelo

Elk jaar op 11 september, als je geluk hebt - en als je durft - maak je kans om in de buurt van Castel Sant'Angelo de meest bekende spook van Rome te zien: Beatrice Cenci. Zij dwaalt, zuchtend, in haar zijde turquoise jurk, met een zilverkleurige cape en houdt haar eigen afgehakte mooie hoofd in haar handen. Zij was de dochter van de wrede edelman Francesco Cenci, die haar jarenlang opgesloten hield buiten de stad, in een toren van de familie Colonna, en haar daar jarenlang misbruikte. Toen de broers van Beatrice haar konden bevrijden, in het jaar 1598, werd Francesco enkele dagen later dood gevonden. De familieleden, inclusief Beatrice, werden gearresteerd, gemarteld en uiteindelijk veroordeeld en onthoofd in Rome. De befaamde kunstenaar Guido Reni (maar volgens enkelen  Elisabetta Sirani ) had ooit eerder een portret van Beatrice gemaakt: mocht het niet lukken om haar als spook te zien, is het portret in de Galleria Nazionale d'Arte Antica van Palazzo Barberini te zien. Dit portret heeft romantische dichters zoals P. B. Shelley geïnspireerd.

Portret van Beatrice Cenci

Mastro Titta, de beul van Rome

De spook van "Mastro Titta", die in Rome als beul werkte tussen 1796 en 1864, dwaalt in de zelfde buurt, en ook bij de kerk van S. Maria in Cosmedin en bij Piazza del Popolo. Hij draagt een rode cape en biedt tabak aan de mensen die hem kunnen zien, een oude gewoonte die hij had voor dat hij de veroordeelden dood maakte. Ik twijfel over wat verstandiger is, aannemen of niet...

 De schedel van Sint Valentijn

Bij die ene kerk van S. Maria in Cosmedin, waarvan de buitenkant wereldberoemd is vanwege de "Bocca della Verità" (de Mond van de Waarheid) zijn er nog enkele unieke mozaïeken te zien, en de schedel van Sint Valentijn, die op 14 februari uit zijn glazenkist wordt gehaald en door de kerk rondgebracht tijdens het ritueel die de geliefden beschermt en zijn naam vereert.

Schedel van Sint Valentijn

 

De Oude Poppendokter
 
Vlakbij Piazza del Popolo, in via Ripetta 29, vindt men een 60 jaar oud poppendokter winkel. Moeder Gelsomina Squatriti en haar zoon Federico repareren antieke poppen en bijzondere speelgoed in deze stoffige, spookachtige, overvolle kleine ruimte. De etalage is een fantastisch kunstwerk, melancholisch, macaber en uniek in de stad.

De etalage van de Poppendokter in via Ripetta

De Spezieria di Santa Maria della Scala

De oudste en mooiste apotheek van Rome is de "Spezieria di S. Maria della Scala", in Piazza della Scala 23. De monniken die in het 16de eeuw gebruikte deze ruimte om de kruiden uit de achtertuin te bewerken tot medicijnen. Vanaf de 17de eeuw werd de apotheek als winkel gebruikt voor belangrijke klanten, waaronder kardinalen en Pausen, waarvan de bijnaam "Farmacia dei Papi". Veel van de originele interieur en van de werktuigen is nog geconserveerd, en het kan met een gids bezocht worden.

Spezieria di S. Maria della Scala

Pausen en Bliksems

Over Pausen en kardinalen gesproken, nog een heel ander verhaal: de meeste mensen weten niet dat de "pastorale" (letterlijk vertaalbaar als herdersstaf) die zij bij bijzondere ceremoniën vast houden, een evolutie is van de staven die Etruskische priesters van de bliksemcultus gebruikten, om de bliksem aan te roepen en zodoende een connectie te maken tussen de wereld van de levenden en die van de doden. In Oud Rome werden dezelfde staven ook in de cultus van Jupiter gebruikt. In modernere tijden vallen ook bliksems op de Vaticaan, maar ik weet niet zeker of Jupiter hier iets mee heeft te maken.


De Geheime Neo-Pitagorische Basiliek

Onder de Basiliek van Santa Maria Maggiore werd in 1917  de Neo-Pitagorische Basiliek ontdekt, de oudste niet christelijke basiliek van de westerse oude wereld. Hier werden magische rituelen uitgevoerd door sektes van dit soort cultus, die in de tijden van Augustus actief waren. Deze basiliek was geheim, omdat de magische rituelen ook alleen gereserveerd waren voor de sekte-leden. Sinds enkele jaren is het mogelijk om een deel van de ondergrondse basiliek te zien.

Details van het plafond van de Neo-Pitagorische Basiliek

Genoeg voor vandaag. Ik zal binnenkort nog een artikel posten over mysterieuze verhalen van Rome en omgeving.